Paragrafen

Deze paragraaf geeft inzicht in de belastingen, heffingen en leges die de gemeente Lansingerland heft. De paragraaf toont de tariefontwikkeling, de opbrengsten en de lokale lastendruk. De lokale heffingen zijn een belangrijke bron van inkomsten voor de gemeente.

We onderscheiden twee soorten heffingen: heffingen waarvan de besteding gebonden is aan de activiteit waarop de heffing betrekking heeft (zoals de rioolheffing en de afvalstoffenheffing) en de gemeentelijke heffingen die als algemene dekkingsmiddel mogen worden ingezet, waarvan de besteding niet van tevoren is bestemd (zoals de onroerende zaakbelasting en de hondenbelasting). 

De gemeente Lansingerland kent de volgende belastingen, heffingen en leges:

1. Onroerende zaakbelasting Woningen (OZB-wonen);
2. Onroerende zaakbelasting Niet woningen (OZB - niet wonen);
3. Afvalstoffenheffing;
4. Rioolheffing;
5. Lijkbezorgingsrechten;
6. Leges burgerzaken;
7. Leges bouw;
8. Hondenbelasting;
9. Marktgelden;
10. Precariobelasting;
11. Verblijfsbelasting.

In onderstaand overzicht staan de opbrengsten aan lokale heffingen van de belangrijkste heffingen in zowel dit jaar als de drie voorgaande jaren.

De gerealiseerde bouwlegesinkomsten 2025 bedroegen € 2.831.000. Dit is € 641.000 lager dan begroot. Dit verschil wordt voornamelijk veroorzaakt door het uitblijven van een uitvraag voor een distributiecentrum en het uitblijven van verwachte opbrengsten uit eerdere jaren.

De gerealiseerde inkomsten van de OZB niet-woningen bedroeg € 14.689.000. Dit is € 368.000 hoger dan begroot. Dit verschil wordt veroorzaakt door een combinatie van een toename in de niet-woningen objecten (areaaluitbreiding) en een hogere marktwaardeontwikkeling dan de waardeontwikkeling waarvan was uitgegaan bij de begroting 2025.

Het COELO (Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden) publiceert ieder jaar de zogeheten “Atlas van de lokale lasten”. Onderdeel van deze atlas is een tarievenoverzicht. Het overzicht is hieronder opgenomen, aangevuld met de gegevens van Lansingerland.

Ondanks een relatief hoog gemiddelde WOZ-waarde in de Gemeente Lansingerland (€ 505.000) ten opzichte van het landelijke gemiddelde (€ 398.000) zijn de gemiddelde woonlasten in Lansingerland 3,70% lager dan het landelijke gemiddelde. De reden hiervoor is dat het door de gemeente Lansingerland gehanteerde OZB-tarief van woningen onder het landelijke gemiddelde ligt.

In de Atlas van de lokale lasten wordt inzicht gegeven in de gemeentelijke woonlasten. Daarbij wordt het gemiddelde bedrag berekend dat een meerpersoonshuishouden op basis van de gemiddelde WOZ-waarde van een eigen woning in de betreffende gemeente betaalt aan OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing. In de ons omringende gemeenten hebben de gemiddelde woonlasten voor meerpersoonshuishoudens zich als volgt ontwikkeld.

De woonlasten voor een meerpersoonshuishouden in 2025 bedragen landelijk gemiddeld € 1.053. De woonlasten voor meerpersoonshuishoudens in Lansingerland liggen onder het landelijk gemiddelde en liggen lager dan in de omliggende gemeenten.

In onderstaande tabel ziet u de afwijking van de gemiddelde woonlasten per gemeente in onze regio:

De OZB bestaat uit een belasting voor de eigenaar van een opstal, waarbij verschil gemaakt wordt tussen woningen en niet-woningen. Lansingerland kent een tariefdifferentiatie voor woningen en niet-woningen. Tariefdifferentiatie tussen woningen en niet-woningen wordt in heel Nederland toegepast. De tarieven voor niet-woningen liggen hoger dan voor de woningen. 

De gerealiseerde OZB-opbrengsten in 2025 wijken af van de begroting:
- Bij de woningen is de opbrengst € 15.000 lager dan begroot.
- De gerealiseerde inkomsten van de OZB niet-woningen bedroeg € 14.689.000. Dit is € 368.000 hoger dan begroot. Dit verschil wordt veroorzaakt door een combinatie van een toename in de niet-woningen objecten (areaaluitbreiding) en een hogere marktwaardeontwikkeling dan de waardeontwikkeling waarvan was uitgegaan bij de begroting 2025.

Uitvoering
SVHW te Klaaswaal voert per 1 januari 2013 de Wet WOZ en de heffing en inning van gemeentelijke belastingen uit voor onze gemeente.

Waarderingskamer
De Waarderingskamer (WAKA) heeft de uitvoering van de WOZ binnen het voorzieningengebied van SVHW beoordeeld als ‘goed’. Dit algemeen oordeel wordt afgegeven aan een organisatie die WOZ-taxaties van goede kwaliteit levert en daarnaast op alle onderdelen van het WOZ-werkproces voldoet aan de gestelde kwaliteitseisen. Het SVHW heeft ook voldoende maatregelen getroffen voor adequate aansturing en kwaliteitsbeheersing van de werkzaamheden. Zie hiervoor ook de website van de Waarderingskamer: https://www.waarderingskamer.nl/gemeente/lansingerland 

Bezwaarschriften
Het aantal ingediende bezwaarschriften is met 28% gedaald ten opzichte van 2024. Deze daling is het gevolg van de uitwerking van de in 1 januari 2024 door de Eerste Kamer in werking getreden wetsvoorstel herwaardering proceskostenvergoeding. Met invoering van deze wet zijn de procesvergoedingen naar beneden bijgesteld, met als gevolg dat het aantal ingediende bezwaren door no-cure-no-pay (ncnp) bureaus bij woningen sterk is gedaald. SVHW voert naast deze daling actief campagne om het aandeel bezwaarschriften dat via ncnp-bureaus binnenkomt te verkleinen. Communicatie speelt hierbij een belangrijke rol, onder andere door ervoor te zorgen dat bezwaar maken via de website van de SVHW heel eenvoudig is.  

In 2025 zijn de baten en de lasten in balans, waardoor we een kostendekkendheid van 99% realiseerden.

Het gerealiseerde saldo van € 345.000 is door middel van een onttrekking verrekend met de voorziening riolering.

In Lansingerland kan kwijtschelding worden verleend voor afvalstoffen- en rioolheffing, als een belastingschuldige (particulier) financieel niet in staat is om de belastingaanslag te betalen. Of een belastingschuldige in aanmerking komt voor gehele of gedeeltelijke kwijtschelding, wordt beoordeeld aan de hand van een inkomens- en vermogenstoets. Deze toets is gebaseerd op door het Rijk vastgestelde normen. De daarbij te hanteren kosten van bestaan (de zogenoemde betalingscapaciteit) worden vastgesteld op 100% van de bijstandsnorm.

Aan belastingschuldigen die op 31 december voorafgaand aan het belastingjaar een bijstandsuitkering ontvangen en in de twee voorafgaande jaren gehele kwijtschelding hebben ontvangen, wordt automatisch kwijtschelding verleend. De kosten voor kwijtschelding worden bij de afvalstoffenheffing en de rioolheffing meegenomen in de berekening van de kostendekking.

De werkelijke en geraamde lasten van de kwijtscheldingen staan in het onderstaand overzicht. 

Het totaal aantal aanvragen tot kwijtschelding is in 2025 iets gestegen ten opzichte van 2024. De uitgaven aan kwijtscheldingen van de gemeentelijke belastingen en rechten geeft het volgende overzicht:

De paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing beschrijft in hoeverre de gemeente Lansingerland in staat is om haar financiële risico’s op te vangen en welke methode gebruikt wordt voor het bepalen van het risicoprofiel. Tevens wordt uiteengezet hoe risicobeheersing geïntegreerd is in de bedrijfsvoering van de gemeente. Door risico’s te identificeren, kunnen passende maatregelen worden genomen om deze te beheersen. Hierbij is een evenwicht nodig tussen de benodigde middelen en het acceptabele risiconiveau voor de organisatie.

Daarnaast behandelt de paragraaf de toenemende behoefte aan transparantie over gemeentelijke inzichten en langetermijnperspectieven. Naast de verplichte financiële kengetallen volgens het BBV biedt de paragraaf een kwalitatieve duiding van niet-kwantificeerbare risico’s en ontwikkelingen. Frauderisico's worden besproken in de paragraaf Bedrijfsvoering.

De verplichte financiële kengetallen volgens het BBV worden opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen van de begroting en het jaarverslag om provinciale staten en de gemeenteraad inzicht te geven in de financiële positie.

De nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen beschrijft hoe Lansingerland haar risico’s inventariseert, beheerst en verantwoordt. De nota geeft aan welke informatie in de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing wordt opgenomen. Daarnaast is in het interne controleplan 2025 opgenomen dat in 2025 een risicoanalyse en een frauderisicoanalyse zou worden uitgevoerd. Overeenkomstig het plan is dit uitgevoerd (zie voor een samenvatting van de frauderisicoanalyse ook de paragraaf bedrijfsvoering). In deze jaarstukken (een document dat terugkijkt op het afgelopen jaar) ligt het accent vooral op het weerstandsvermogen en de risico’s op incidentele tegenvallers.

Lansingerland loopt haar grootste incidentele financiële risico’s bij de grondexploitaties. Deze risico’s houden verband met de hoge boekwaarde van gedane investeringen en marktomstandigheden. Het risico bestaat dat grond niet, later, of voor een lagere prijs wordt verkocht dan voorzien. Om dit risico te beheersen, moet de gemeente inspelen op marktontwikkelingen en haar onderscheidend vermogen als woon- of vestigingsplaats versterken. Dit is een speerpunt van het college. Om de boekwaarde niet verder te laten oplopen, is de gemeente terughoudend met nieuwe uitgaven en doet deze alleen als ze noodzakelijk zijn om inkomsten te genereren. Waar mogelijk benutten we schaalvoordelen door werkzaamheden te clusteren. Het jaar 2025 toont een daling van de geïnvesteerde bedragen in grondexploitaties, met meer inkomsten dan uitgaven. Voor verdere toelichting op de risico’s van grondexploitaties wordt verwezen naar de paragraaf Grondbeleid.

De grootste risico’s op structurele tegenvallers zijn te vinden in het sociaal domein en de hoogte van de Algemene Uitkering. De lasten in het sociaal domein (Wmo, Jeugd en Participatie) zijn in de Begroting 2026-2029 zo realistisch mogelijk geraamd op basis van inzichten medio 2025. Dit domein kent zogenoemde openeinderegelingen zonder een helder financiële plafonds, waardoor kosten snel kunnen stijgen. De hervormingsagenda van de Jeugdwet moet leiden tot een stabilisering van de lasten, los van de bevolkingsgroei. Deze uitgangspunten zijn verwerkt in de meerjarenraming. Het risico bestaat echter dat besparingen niet gerealiseerd worden en er structurele tegenvallers ontstaan. De paragraaf over structurele tegenvallers in de Begroting geeft hier verder cijfermatig inzicht in. De eerstvolgende actualisatie van deze risico’s op structurele tegenvallers in het meerjarenbeleid vindt zoals gebruikelijk plaats bij de Begroting 2027.

Continuïteit
Op basis van de door ons uitgevoerde risico-inventarisatie en het weerstandsratio van 4,8 (resp. 2,0 exclusief Enecoreserve) is het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Lansingerland van mening dat de normale bedrijfsvoering financieel kan worden voortgezet. Zie voor de onderbouwing onderstaande toelichtingen.

Op basis van het beeld van onze meerjarenbegroting blijft het zorgpunt het structureel in evenwicht zijn van de baten en lasten, ook voor onze gemeente. Bij de komende begrotingen is het onverkort van belang om kritisch te blijven kijken naar wat wij lokaal kunnen doen en daarbij de nodige maatregelen te treffen om in de toekomst financieel solide te blijven.

Op basis van het risicoprofiel van de gemeente Lansingerland wordt bepaald hoeveel middelen nodig zijn om alle risico’s te kunnen opvangen. Hierbij maken we onderscheid tussen incidentele risico’s en structurele tegenvallers. Incidentele risico’s worden afgedekt door het beschikbare weerstandsvermogen, terwijl structurele risico’s voldoende flexibiliteit in de begroting vereisen.

De benodigde weerstandscapaciteit wordt berekend op basis van een risicosimulatie, waarbij een statistische benadering wordt gehanteerd. Deze benadering gaat ervan uit dat nooit alle risico’s zich tegelijkertijd en in maximale omvang zullen voordoen. Indien dit wel het geval zou zijn, bedraagt het maximale financiële gevolg van de in beeld gebrachte risico’s, exclusief de gevoeligheidsscenario’s voor grondexploitatie, € 32 miljoen.

Dit is als volgt te verdelen over de algemene dienst en de grondexploitaties:
•    Algemene dienst: € 17 miljoen
•    Grondexploitaties: € 16 miljoen

Top 10 risico’s gemeente Lansingerland
De top 10 aan risico’s zijn op basis van hun aandeel in het totaal benodigde weerstandsvermogen:

Uit de voorgaande tabel blijkt dat onze grootste risico’s betrekking hebben op de grondexploitaties, waarvan Ruimte voor Ruimte Groenzoom en Wilderszijde de grootste invloed hebben. De genoemde bedragen zijn de mogelijke verdere verliezen op de grondexploitaties als de ontwikkelingen niet lopen zoals we nu inschatten op basis van de huidige marktomstandigheden. Naast bovenstaande incidentele effecten zijn er, als het risico zich voordoet, ook structurele effecten, omdat schulden niet of minder snel kunnen worden afgelost. Op basis van de huidige omslagrente grondexploitaties van 0,45% betekent elke € 10 miljoen verdere verliesname op de grondexploitatie een toename van de structurele rentelast op de begroting van € 45.000.

Ten opzichte van het laatste P&C-document (Begroting 2026) is een aantal risico’s uit de top 10 gemuteerd, waardoor risico’s die eerder buiten de top 10 vielen alsnog in de top 10 landen. Dit betreft veelal risico’s op de grondexploitatie Ruimte voor Ruimte Groenzoom.   

Het grootste risicobedrag is gerelateerd aan de gebiedsontwikkeling Wilderszijde (risico nummer 1). Dit betreft het totale risicoprofiel voor Wilderszijde. Gezien de omvang van de ontwikkeling, de looptijd en de huidige economische omstandigheden is het risicobedrag fors. Eind 2021 stelde de gemeenteraad het bestemmingsplan vast en is het hele gebied een ‘actieve’ grondexploitatie geworden. Dit betekent dat we ook een specifieke risicoanalyse maken voor het gebied. De gebiedsspecifieke risico’s tellen op tot een benodigd risicobedrag van circa € 7,5 miljoen. Naast deze risico’s is het financiële resultaat van Wilderszijde ook afhankelijk van algemene ontwikkelingen, zoals de eventuele (snellere) stijging van kosten en ontwikkelingen van vrij op naam (VON)-prijzen. In dat kader zijn heel veel scenario’s mogelijk, zowel in positieve als negatieve zin. Voor het weerstandsvermogen is voor de jaarrekening 2025 een zwaarder weer scenario doorgerekend waarbij de kosten 2% per jaar sneller stijgen dan nu doorgerekend in de gebiedsexploitatie en de grondprijzen/woningprijzen 2% per jaar minder stijgen. Dit scenario levert een circa € 21 miljoen nadeliger resultaat op dan het resultaat op basis van de huidige uitgangspunten. In de herziening MPG 2026 wordt voor Wilderszijde een positief resultaat verwacht,  maar onvoldoende buffer om in de grondexploitatie zelf alle risico’s op te vangen. Het bedrag dat benodigd is aan weerstandsvermogen is licht gedaald (van € 32,3 miljoen naar € 28,5 miljoen). Gezien het vroege stadium van het project is het ook wenselijk om nog steeds een robuuste ‘buffer’ aan te houden, wat we met € 28,5 miljoen doen. De abnormale marktomstandigheden van afgelopen jaren met stijgende prijzen en tekorten aan bouwmaterialen en arbeidskrachten maken dit ook zichtbaar. Als alternatieve (of toetsende) methode is via de methode van de Rekenkamer (zie ook de nota Weerstandsvermogen voor een nadere toelichting hierop) een berekening gemaakt. Uitgaande van 10% van de nog te realiseren kosten en 10% van de boekwaarde per 1/1/2026 is dan een weerstandsvermogen nodig van € 15,6 miljoen. Gezien de huidige marktomstandigheden en het feit dat we als gemeente een verfijndere methode hanteren stellen we voor in het benodigd weerstandsvermogen rekening te houden met ons ‘eigen’ berekende bedrag, dat veel hoger ligt dan de methode Rekenkamer.

Als gemeente hebben we te maken met diverse open-einde regelingen voor Wmo, Jeugdzorg en de Participatiewet. De gemeente is verplicht om de kosten te dekken voor alle aanvragen die binnenkomen, zonder dat er een vooraf vastgesteld maximumbedrag is. De kosten voor deze regelingen zijn in de begroting geraamd, maar de werkelijke kosten kunnen veel hoger uitvallen dan verwacht. 

Risico’s verbonden partijen
De gemeente Lansingerland neemt deel in diverse gemeenschappelijke regelingen en verbonden partijen. In de paragraaf verbonden partijen van deze begroting is een overzicht hiervan opgenomen en is per partij ook inzicht gegeven in de risico’s bij de verbonden partij.

Binnen de gemeenschappelijke regeling Bleizo hebben er wijzigingen plaatsgevonden. Er is inmiddels een bestuursovereenkomst vastgesteld. Uit de conceptgrondexploitatie komt een positief resultaat met voldoende dekking voor mogelijke risico's binnen de GR. In 2026 wordt er gewerkt aan een geactualiseerd ontwikkelingsprogramma. Een goede inschatting van het risicoprofiel daarvoor is op dit moment nog niet te geven. In de bestuursovereenkomst tussen de gemeenten is gesteld dat een haalbare ontwikkeling randvoorwaardelijk is.

Effect van wereld- en rijksontwikkelingen op financiële risico’s gemeente
Door zowel de hogere financieringsrente als de oorlog in Oekraïne kunnen investeerders voorzichtiger worden c.q. investeren bedrijven minder. Dit kan gevolgen hebben voor de nog uit te geven bedrijventerreinen (minder opbrengst, latere opbrengst, etc.). Ook de energiecrisis en hoge inflatie zijn daarvan een gevolg. Gedeeltelijk compenseert het Rijk hiervoor. In zijn algemeenheid geldt dat de risico’s op dit moment wel kwalitatief zijn te duiden, maar nog zeer moeilijk kwantitatief. Deze eerste risicobeschouwing is daarom ook vooral kwalitatief van aard en geeft de grootste financiële risico’s weer die het college op dit moment ziet. De lijst is, in willekeurige volgorde, als volgt:

Sociaal domein

• Toename van het aantal bijstandsgerechtigden; als gevolg van stijging energiekosten, hoge inflatie, rentestijgingen en daarmee gepaard gaande onzekerheid krijgt de economie en daarmee de werkgelegenheid forse klappen. In eerste instantie vallen ‘ontslagen’ medewerkers terug op de WW. Afhankelijk van de duur van de WW valt een deel van deze personen uiteindelijk ook terug op de bijstand. Ons huidige bestand ligt rond de 600 bijstandsgerechtigden. Een stijging van dit aantal is een reëel risico, al is de werkeloosheid momenteel laag. We houden in de begrotingscijfers 2026-2029 rekening met een stijging op basis van inwonergroei. Risico is dat zich een nog negatiever scenario voordoet en de lasten sneller gaan stijgen. Het Rijk compenseert deze lasten (op termijn) mogelijk, maar uitgaande van de huidige systematiek voor financiering zal dat veelal met enige vertraging gaan (voordat de Rijksbijdrage omhoog gaat). Een stijging van bijstandsgerechtigden betekent ook dat de ambtelijke organisatie meer inzet zal moeten plegen op participatie en rechtmatigheid en dus (tijdelijk) meer formatie nodig heeft.
• Toename van het aantal schuldhulpverleningstrajecten; als gevolg van genoemde potentiële crises krijgt de economie en daarmee de werkgelegenheid forse klappen. Ondernemers en (ontslagen) werknemers kunnen in de financiële problemen komen en te maken krijgen met (toenemende) schulden. De gemeente is verantwoordelijk voor de schuldhulpverlening. Dus een toenemend beroep betekent meer werk en meer lasten voor de gemeente. Vanaf de Begroting 2020 is reeds rekening gehouden met een stijging van het budget voor formele en informele schulddienstverlening van 5% per jaar. 
• Toename beroep op voorzieningen Wmo en Jeugdwet; Het is een reëel risico is dat meer mensen uit de doelgroepen ouderen (eenzaamheid) en jongeren (leerlingen/scholieren) in de problemen gaan komen en er extra hulp of ondersteuning nodig is. De gemeente is, als er geen vangnetten zijn in de eigen omgeving, verantwoordelijk voor deze hulp. Dit betekent een potentiële toename van de lasten in het sociaal domein voor de voorzieningen en ook extra formatie die hier voor nodig is.

Woningmarkt

Diverse partijen voorspellen zwaar(der) weer voor de woningmarkt. Op de korte termijn zijn de effecten nog beperkt, maar het valt niet uit te sluiten dat de economische teruggang doorsijpelt naar de woningmarkt. Naast het economische risico is door stikstofwetgeving en de oorlog in Oekraïne ook een risico dat productieketens voor grond- en hulpstoffen voor de bouw stilvallen. Risico voor de gemeente is dat projecten vertraging oplopen of stilvallen en inkomsten later of niet binnen komen. Denk hierbij aan inkomsten uit grondverkopen en bouwleges. Voor Wilderszijde houden we hier ook rekening mee bij het bepalen van het weerstandsvermogen (zie eerder deze paragraaf). Het college merkt wel op dat de impact van een terugval op de huizenmarkt in financiële zin waarschijnlijk minder impact op Lansingerland zal hebben dan in de vorige crisis. De grondposities van de gemeente zijn fors kleiner, de schuldenlast lager en de rente is ook lager dan destijds (en de gemeente beschikt over eigen vermogen in de vorm van de opbrengst Eneco). Risico is wel dat, als de risico’s zoals nu in beeld zijn zich voordoen, de algemene reserve kan dalen.

In 2023 zijn 132 flexwoningen van 3B Wonen opgeleverd aan de Sporthoeklaan, waarvan 150 plekken voor opvang ontheemde Oekraïners zijn bestemd en 74 voor huisvesting spoedzoekers. Met de huidige vergunning kunnen de woningen tot 2033 op deze locatie blijven staan. Daarna moet een tweede locatie voor nogmaals 10 jaar worden gevonden. Er is nog niet besloten op welke locatie de woningen dan zullen staan en wat dan de benodigde aanpassingen zijn van de nieuwe locatie. We zien dit als een risico dat nog niet te kwantificeren is in termen van kans en impact. 

Netcongestie

Een belangrijk risico dat woningbouw, maar ook de ontwikkeling van maatschappelijke voorzieningen en bedrijven raakt, wordt gevormd door netcongestie. Het net raakt vol, wat betekent dat veel nieuwe aansluitingen voorlopig niet meer zullen kunnen plaatsvinden. Dit levert vertraging op bij ontwikkelingen en de noodzaak tot alternatieve energiebronnen. De exacte financiële impact is op dit moment nog niet in te schatten, maar de potentiële gevolgen van vertraging van woningbouw en andere ontwikkelingen hebben ook een bredere doorwerking op de gemeentelijke inkomsten, zoals de OZB en de uitkering uit het gemeentefonds. Ook kan de liquiditeitspositie van de gemeente onder druk komen te staan door het later realiseren van opbrengsten.

Gemeentefonds
De inkomsten van de gemeente komen voor zo’n 50% uit het gemeentefonds. Het Rijk is overgestapt van de ‘trap-op-trap-af’-systematiek naar de bbp-systematiek. Dit heeft nadelig uitgepakt voor gemeenten, aangezien het gemeentefonds gekort is. Door het crisismaatregelenpakket is de Staatsschuld opgelopen. Het risico c.q. de verwachting is dat dit op termijn Rijksbezuinigingen nodig maakt. Het ziet ernaar uit dat gemeenten niet gecompenseerd worden voor alle kosten die zij maken ten aanzien van de taken die het Rijk aan hen heeft toegewezen. Het coalitieakkoord van het onlangs geïnstalleerde kabinet biedt vooralsnog weinig zicht op aanvullende middelen. 

De beschikbare weerstandscapaciteit betreft de middelen die de gemeente heeft of ter beschikking kan krijgen om de financiële gevolgen van risico’s op te vangen. Het uitgangspunt daarbij is dat structurele risico’s opgevangen moeten worden door structurele ‘weerstandscapaciteit’ en incidentele risico’s opgevangen worden door incidentele ‘weerstandscapaciteit’. Dit onderscheid is ook van belang met het oog op het ‘structureel evenwicht’ in de begroting en het toezicht van de provincie hierop.

Incidentele weerstandscapaciteit
De gemeente Lansingerland rekent met ingang van de Begroting 2024 naast de algemene reserve ook de bestemmingsreserve Enecogelden tot de incidentele weerstandscapaciteit. De overige reserves rekenen wij niet tot de beschikbare weerstandscapaciteit. Dit zijn de bestemmingsreserves en de stille reserves. Bestemmingsreserves worden niet meegenomen, omdat hier al een bestemming aan is toegekend. Stille reserves (ontstaan wanneer de boekwaarde van de activa lager is dan de verkoopwaarde) worden niet meegenomen, omdat deze pas geïncasseerd kunnen worden als de activa verkocht wordt. Echter, als er expliciete besluiten worden genomen om stille reserves te gelde te maken, dan worden deze toegevoegd aan de weerstandscapaciteit.

Structurele weerstandscapaciteit
De structurele weerstandscapaciteit betreft de flexibiliteit die er in de begroting is. Dit betreft de mate waarin lasten verder zijn terug te brengen (door bezuinigingen), inkomsten te verhogen en de inzet van de post onvoorzien. Zodoende bestaat structurele weerstandscapaciteit uit:
•    Onbenutte belastingcapaciteit; 
•    Post onvoorzien;
•    Bezuinigingspotentieel lastenniveau tot wettelijke taken.

De onbenutte belastingcapaciteit is in theorie niet gemaximeerd. Er zijn geen maximum tarieven voor de OZB. Wel zijn er landelijk afspraken over de maximale jaarlijkse stijging van de OZB (macro-norm) en geldt voor het doen van een aanvraag tot artikel 12 dat de OZB boven de drempelpercentages ligt (gebaseerd op 120-122% van het landelijk gemiddelde OZB-percentage).

Vanaf de begroting 2024 is de post onvoorzien omlaag bijgesteld. Dit beperkt de mogelijkheid om onvoorziene risico’s op te vangen.  

Ten behoeve van de Begroting 2026 is het bezuinigingspotentieel in beeld gebracht indien de gemeente alleen de wettelijke taken zou uitvoeren en op taken met een inspanningsverplichting het minimale zou doen. In dat geval zou de gemeente nog enkele miljoenen kunnen bezuinigen. Dit zou dan wel gepaard gaan met veel maatschappelijke onrust en de bezuinigingen zijn veelal niet direct in het eerstvolgende begrotingsjaar in te voeren. De flexibiliteit op dit punt is beperkt. 

In de grondexploitaties en kredieten is meestal ook een post ‘onvoorzien’ opgenomen. Binnen de grondexploitaties en projecten zelf is dus ook enige mate van weerstandscapaciteit aanwezig, ter dekking van kleinere risico's. Bij het bepalen van het weerstandsvermogen op gemeenteniveau houden we geen rekening met deze posten ‘onvoorzien’.

De omvang van alles risico’s is na identificatie ingeschat middels het benoemen van een kans en een gevolg (kwantificering). Op basis van de ingevoerde risico’s is de risicosimulatie in Naris uitgevoerd. Op basis van deze simulatie kan (met een zekerheidspercentage van 90%) gesteld worden dat alle risico’s kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 32,8 miljoen. De daling wordt met name veroorzaakt doordat er in de voortgang van de grondexploitaties of door het afronden ervan, een aantal risico's zijn vervallen.

De benodigde weerstandscapaciteit is als volgt te verdelen:
Algemene dienst € 2,9 miljoen
Grondexploitaties € 29,9 miljoen

De Rekenkamer Lansingerland gaat als ‘benchmark’ voor de risico’s op grondexploitaties uit van een benodigde weerstandscapaciteit van 10% van de boekwaarde van de grondexploitaties in exploitatie en 10% van de nog te realiseren kosten. Op basis van de jaarrekening 2025 en de onderliggende grondexploitaties is dan circa € 20,4 miljoen nodig voor de gemeentelijke grondexploitaties (inclusief Wilderszijde). Voor Bleizo circa € 9,8 miljoen. In totaal dus circa € 30,2 miljoen. Deze berekeningswijze van de Rekenkamer voor de grondexploitaties is sterk genormeerd en houdt geen rekening met de specifieke omstandigheden. Enige afwijking tussen deze berekening en de eigen berekening is dus logisch. De eigen berekening van circa € 29,9 miljoen is € 0,3 miljoen lager dan de € 30,2 miljoen op basis van de methode Rekenkamer. Dit is een beperkt verschil. Daarnaast kan een deel van het bedrag voor Bleizo van € 9,8 miljoen (o.b.v. de Rekenkamer) binnen de gemeenschappelijke regeling zelf opgevangen worden. Op basis hiervan is er geen reden het risicoprofiel van de gemeente bij te stellen voor de bepaling van het weerstandsvermogen.

De beschikbare weerstandscapaciteit van Gemeente Lansingerland bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Het weerstandsvermogen geeft aan of de gemeente in staat is om financiële tegenvallers op te vangen zonder de noodzaak om direct te bezuinigen en/of de lokale lasten te verhogen. Bij het vaststellen van de begroting 2024 besloot uw Raad om de reserve Enecogelden voortaan onderdeel te laten zijn van de beschikbare weerstandscapaciteit (die dan bestaat uit het totaal van de algemene reserve en de reserve Enecogelden). Met een ratio weerstandsvermogen van 4,8 in 2025 (2024: 4,9) inclusief de reserve Enecogelden, respectievelijk 2,0 (2024: 2,3) exclusief de reserve Enecogelden, is Lansingerland hiertoe in staat. De ratio van 4,8 ligt daarmee eind 2025 ruim boven de bandbreedte van de door de raad gewenste marge 'ruim voldoende' (tussen de 1,4 en 2,0), waarbij de Raad streeft naar een ratio van 1,7. Opgemerkt wordt dat in de bepaling van de weerstandscapaciteit, conform de nota risicomanagement en weerstandsvermogen, nog geen rekening wordt gehouden met toekomstige positieve resultaten op de grondexploitatie. Op basis van de cijfers van het MPG 2026 verwachten we de komende jaren nog wel positieve resultaten die op moment van realisatie (bij de jaarstukken) in de algemene reserve worden gestort.

In de begroting 2026 is de meest recente prognose van de ontwikkeling van het weerstandsvermogen opgenomen met een ratio van 3,9 voor 2025. Ten opzichte van die prognose is de ratio eind 2025 met 4,8 in werkelijkheid beter, door zowel toename van de algemene reserve en een lager benodigd weerstandsvermogen. Het eerstvolgende moment voor actualisatie van de meerjarenprognose van het weerstandsvermogen is de begroting 2027. 

De Wet modernisering Vpb-plicht overheidsondernemingen bepaalt dat ook gemeenten vennootschapsbelasting moeten betalen over ondernemersactiviteiten. Hier vallen in beginsel ook de (actieve) grondexploitaties onder. Inmiddels zijn we als gemeente door de poort voor de Vpb. Daarmee is dit risico vervallen en is de Vpb opgenomen in de begroting. 

De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie.

Kapitaalgoederen zijn eigendommen van de gemeente zoals wegen, riolering, bruggen, bomen en gebouwen die we duurzaam in stand houden.

Het beheer en onderhoud is gebaseerd op door de gemeenteraad vastgestelde Beheerplannen (T22.06297). In de Beheerplannen is opgenomen hoe het reguliere en periodieke onderhoud plaatsvindt. Voor alle Beheerplannen geldt dat het vastgestelde onderhoudsniveau minimaal B is. Randvoorwaarden daarbij zijn: het waarborgen van de veiligheid en het voorkomen van kapitaalvernietiging. In de centra en stationsgebieden onderhouden we op onderhoudsniveau A. De kapitaalgoederen kennen geen structurele onderhoudsachterstanden.

Het Integraal Beheerplan (IBP) Openbare ruimte vormt een belangrijk kader voor al onze beheer- en onderhoudsactiviteiten in de openbare ruimte. Voor riolering en gebouwen hebben we een apart onderhoudsplan. In onderstaande tabel is een overzicht van deze beheerplannen opgenomen.

Het beheer en onderhoud van Groen voerden we uit volgens het deelbeheerplan Groen dat onderdeel is van het IBP. De onderhoudswerkzaamheden vallen uiteen in klein onderhoud, groot onderhoud en vervangingsinvesteringen. Voor het klein en groot onderhoud is voor elke woonkern een raamcontract afgesloten met een aannemer. Het groot onderhoud baseren we op de resultaten van jaarlijkse uitgevoerde schouwen die de technische kwaliteit van het groen in beeld brengen.

Het boomonderhoud voerden we uit na de boomveiligheidscontrole, waarmee we aan onze zorgplicht voldoen en ons bomenbestand veilig en vitaal houden. Bij vervanging van groen zetten we in op het verduurzamen van de groene buitenruimte. Meerdere keren per jaar monitorden we het onderhoudsniveau via schouwen. Hierdoor konden we bijsturen wanneer het onderhoud van het afgesproken onderhoudsniveau afwijkt.

Vanuit Groen hebben we in 2025 ingezet op klimaatadaptatie, biodiversiteit en participatie. In het door het Rijk vastgestelde Deltaplan Klimaatadaptatie en de Natuurherstelwet, worden gemeenten gevraagd passende maatregelen te nemen. De klimaatopgave heeft raakvlakken met onze doelstellingen op het gebied van biodiversiteit. Door de aanleg van meer groen en daarin specifieke keuzes te maken droegen we als gemeente bij aan een hogere biodiversiteit. Ons groenbeheer is zo vormgegeven dat het de biodiversiteit zoveel mogelijk ten goede komt.

Binnen de gemeente zijn er de afgelopen jaren meerdere zelfbeheerinitiatieven ontstaan waarbij de gemeente de inwoners de ruimte geeft, om een stuk gemeentelijk groen te adopteren. Zelfbeheer geeft inwoners de gelegenheid om de onderhoudskwaliteit van het groen te verhogen, boven op de kwaliteit die de gemeente kan leveren binnen het budget voor onderhoud. Naast de zelfbeheerprojecten laten we waar mogelijk ook bewoners participeren bij groot onderhoud en herinrichtingen.

Het beheer en onderhoud van Civiele Kunstwerken voerden we uit volgens het deelbeheerplan Civiele Kunstwerken dat onderdeel uitmaakt van het IBP. Uitgangspunt voor Civiele Kunstwerken is minimaal onderhoudsniveau B, mits de veiligheid in het openbaar gebied niet in het geding komt en er geen kapitaalvernietiging plaatsvindt.

De belangrijkste beheerstrategie is het uitvoeren van onderhoud op basis van planmatige inspecties. Aan de hand van inspecties en kwaliteitsonderzoeken stellen wij de feitelijk uit te voeren onderhoudsmaatregelen en het onderhoudsprogramma op.

De maatregelen bestaan uit het uitvoeren van klein en groot onderhoud en het vervangen van kunstwerken. Hierbij streven wij naar een integrale aanpak. In het cyclisch onderhoud stemmen wij met de verschillende beheerdisciplines af om zoveel mogelijk in één werkgang de benodigde werkzaamheden uit te voeren in de openbare ruimte. Deze gezamenlijke aanpak zorgt voor minder kosten in de uitvoering en minder overlast voor de omgeving tijdens de uitvoering van werkzaamheden. Onderhoudswerkzaamheden voeren we zoveel mogelijk duurzaam uit. Bij het vervangen van kunstwerken passen we onderhoudsarme en duurzame materialen toe. Waar mogelijk vormen we beschoeiingen om naar natuurvriendelijke oevers om de waterkwaliteit te verbeteren.

Het beheer en onderhoud van wegen voeren we uit volgens het deelbeheerplan Wegen dat onderdeel uitmaakt van het IBP. Uitgangspunt voor wegen is minimaal onderhoudsniveau B, mits de veiligheid in het openbaar gebied niet in het geding komt en er geen kapitaalvernietiging plaatsvindt.

De belangrijkste beheerstrategie is het uitvoeren van onderhoud op basis van tweejaarlijkse inspecties. Aan de hand van inspecties en kwaliteitsonderzoeken stellen wij de feitelijk uit te voeren onderhoudsmaatregelen en het onderhoudsprogramma op.

Bij het opstellen van het onderhoudsprogramma staat het effect op de levensduur van de verharding centraal in onderhoudskeuzes. Hierdoor zorgen we voor het economisch meest voordelige onderhoud. Hierbij streven wij naar een integrale aanpak met de verschillende beheerdisciplines, om zoveel mogelijk in één werkgang de benodigde werkzaamheden uit te kunnen voeren in de openbare ruimte. Deze gezamenlijke aanpak zorgt voor minder kosten in de uitvoering en minder overlast voor de omgeving tijdens de uitvoering van werkzaamheden. Onderhoudswerkzaamheden voeren we zoveel mogelijk duurzaam uit.

In tegenstelling tot andere kapitaalgoederen, heeft Riolering geen beeldkwaliteitscriterium waaraan het moet voldoen. Voor Riolering geldt dat we aan de wettelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater moeten voldoen. De invulling hiervan is beschreven in het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2021-2025 (I20.20965), dat door de gemeenteraad is vastgesteld. Het GRP is het huidige kader voor beheer- en onderhoudsactiviteiten voor het kapitaalgoed Riolering.

In het GRP zijn klimaatadaptatie en duurzaamheid belangrijke thema’s. Bij de voorbereiding van werkzaamheden nemen we maatregelen om eventuele toekomstige problemen - als gevolg van klimaatverandering - op te lossen en zo wateroverlast of droogteproblemen te voorkomen.

Om het beheer en onderhoud optimaal uit te voeren is meten, monitoren en op orde brengen en houden van gegevens noodzakelijk. In 2025 zijn de financiële kaders voor rioolbeheer vastgesteld door de Raad. Tevens is een nieuw assetbeheerplan opgesteld wat past binnen deze financiële kaders. Hiermee is de rioolzorg en de andere stedelijke watertaken voor de komende 5 jaar geborgd.  

We hebben diverse strengen riolering gerelined om de levensduur te verlengen en investeren in de gemalen om deze optimaal te laten functioneren. Hiermee streven we naar het terugdringen van het aantal storingen van gemalen.

De vastgoedportefeuille van de gemeente bestaat uit een diverse verzameling gebouwen en terreinen die ieder een eigen functie, dynamiek en maatschappelijke waarde hebben. Om effectief te sturen op kwaliteit, kosten en inzetbaarheid, wordt de portefeuille onderverdeeld in vier hoofdsegmenten: 

•          Concernhuisvesting (gemeentehuis, gemeentewerf en GIS)
•          Maatschappelijk Vastgoed (Sporthallen, zwembad, Kinderopvang, Jongerencentra ed.)
•          Scholen
•          Overig Vastgoed (strategische objecten, en commerciële verhuur etage gemeentekantoor)

De focus op de gemeentelijke portefeuille is op het maatschappelijk vastgoed en de scholen.  Hier streven wij naar sociaal en financieel rendement. Uitgangspunt is dat er alleen sprake is van eigendom en/of exploitatie daar waar dat noodzakelijk is voor de uitoefening van een publieke taak. Deze objecten dragen bij aan brede maatschappelijke doelstellingen zoals leefbaarheid, gezondheid, educatie, ontmoeting en participatie.

De concernhuisvesting omvat het vastgoed dat de gemeente inzet voor zowel de interne bedrijfsvoering als de operationele uitvoering van gemeentelijke taken en dienstverlening aan inwoners.

Het overig vastgoed omvat objecten binnen de gemeentelijke portefeuille die niet persé voortkomen uit gemeentelijke kerntaken of wettelijke voorzieningen, maar die de gemeente om strategische, beleidsmatige, historische of financiële redenen in eigendom houdt.

Het dagelijks beheer en de exploitatie van een groot aantal objecten in onze portefeuille is belegd bij Optisport. Zij zijn in deze rol het eerste aanspreekpunt voor huurders en ontzorgen de gemeente hierbij in de publieke taak. Het groot onderhoud voert de gemeente uit, volgens het Beheerplan Gebouwen en het bijbehorende meerjarenonderhoudsplan. De kosten voor het groot onderhoud worden gedekt door de bestemmingsreserve Gebouwen.

Deze paragraaf beschrijft de uitvoering van de gemeentelijke financieringsfunctie (treasury). Het hoofddoel van deze functie is het tijdig beschikbaar hebben van voldoende financiële middelen om aan alle betalingsverplichtingen te kunnen voldoen.

De uitvoering van de treasuryfunctie vindt plaats binnen de geldende wet- en regelgeving. De belangrijkste externe kaders zijn:

• Wet Financiering Decentrale Overheden (FiDo)
• Regeling Uitzetting Derivaten Decentrale Overheden (Ruddo)
• Wet Houdbare Overheidsfinanciën (Wet Hof)
• Regeling schatkistbankieren decentrale overheden
• Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV)
• Gemeentewet (toezichthoudende rol Provincie)
• Financiële-verhoudingswet (toezichthoudende rol Provincie)

De belangrijkste interne regelgeving omvat:

• Verordening financieel beleid, beheer en organisatie Gemeente Lansingerland 2025
• Besluit mandaat, volmacht en machtiging Lansingerland 2025

Binnen deze kaders wordt uitvoering gegeven aan het treasurybeleid van de gemeente Lansingerland. In deze paragraaf wordt hierover verantwoording afgelegd.

De gemeente onderscheidt een viertal subdoelstellingen van de treasuryfunctie:
1. Het verzekeren van duurzame toegang tot financiële markten tegen acceptabele condities.
2. Het beschermen van gemeentelijke vermogens- en (rente-)resultaten tegen ongewenste financiële risico’s zoals met name renterisico’s, kredietrisico’s, liquiditeitsrisico’s en valutarisico’s.
3. Het streven, binnen de kaders van wet- en regelgeving en binnen de bepalingen van de Verordening financieel beleid, beheer en organisatie Gemeente Lansingerland 2025 naar een optimale financieringsstructuur en beheersing van de daarmee gemoeide kosten.
4. Het intern ondersteunen en adviseren met betrekking tot financieringsaspecten.

Om deze doelstellingen te realiseren richt de treasuryfunctie zich op het besturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de huidige en toekomstige financiële inkomende en uitgaande geldstromen, financiële posities en de hieraan verbonden risico’s. Binnen de wettelijke kaders is het doel om tegen zo laag mogelijke kosten te financieren. Daarbij is het van belang om de financiële inkomende en uitgaande geldstromen adequaat te administreren en betrouwbare prognoses te hebben van toekomstige geldstromen. Onze liquiditeitsprognoses worden derhalve in beginsel op weekbasis geactualiseerd.

Bij het risicobeheer staat het risicoprofiel van de gemeente ten aanzien van treasury centraal. De risico’s vallen in de volgende soorten uiteen:

• Renterisico’s op vaste en vlottende schuld (opgenomen geld);
• Kredietrisico's;
• Liquiditeitsrisico’s.

Het renterisico treedt op bij het aantrekken van geld. Wij beperken deze risico’s doordat wij wekelijks de renteontwikkeling monitoren. Met behulp van een in beginsel wekelijks geactualiseerde liquiditeitsprognose wordt de financieringsbehoefte nauwgezet gemonitord en worden eventuele liquiditeitstekorten tijdig gesignaleerd. Het risico dat op enig moment geen geld beschikbaar zou zijn, is volgens onze geldverstrekkers voor gemeenten verwaarloosbaar.

Renterisico’s op vaste en vlottende schuld (opgenomen geld)

Om een grens te stellen aan kortlopende financiering (rentetypische looptijd tot één jaar) is in de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido) de kasgeldlimiet opgenomen. Het doel van deze limiet is te voorkomen dat schommelingen in de korte rente (schulden met een looptijd korter dan één jaar) direct een grote impact hebben op de rentelasten binnen het exploitatiejaar. Voor gemeenten bedraagt de kasgeldlimiet 8,5% van het begrotingstotaal. Voor 2025 is de kasgeldlimiet berekend op € 19,3 miljoen. In 2025 is deze limiet niet overschreden. In de tabel op de volgende pagina is de kasgeldlimiet voor 2025 per kwartaal gespecificeerd.

Renterisiconorm

In het kader van de Wet FiDo wordt jaarlijks de renterisiconorm vastgesteld. Het doel van het beheersen van de renterisiconorm is spreiding in de aflossing en/of renteherziening in de leningenportefeuille waardoor mogelijke renterisico’s worden beperkt. Door deze spreiding wordt voorkomen dat op een bepaald moment veel leningen op hetzelfde moment moeten worden afgelost of de rente herzien wordt waardoor sterk afwijkende marktrentes grote gevolgen hebben op de begrotingssaldi.

De renterisiconorm is wettelijk bepaald op 20% van de op 1 januari bestaande omvang van het begrotingstotaal. De hoogte van de renterisiconorm bedraagt voor 2025: € 45,5 miljoen. De aflossingen op vaste leningen bedroegen in 2025 € 12,8 miljoen. De renterisiconorm is in 2025 dus niet overschreden. 

Kredietrisico's

Het kredietrisico is het risico op een waardedaling van een uitstaande vordering ten gevolge van het niet (tijdig) kunnen nakomen van de verplichtingen door de tegenpartij als gevolg van insolventie of deficit. De gemeente Lansingerland kent garantieleningen, garantstellingen en waarborgen.  

Garantieleningen

De gemeente Lansingerland heeft een garantielening die in de jaren ’90 van de vorige eeuw is verstrekt aan de woningcorporatie 3B Wonen. Het betreft een lening waarbij de aflossingen en de rentebetalingen één op één worden doorgezet naar de corporatie, waarbij wij als garantsteller fungeren. Ultimo 2025 bedraagt deze lening € 622.000 (2024: € 647.000). Het betreft een annuïtaire lening die contractueel geheel is afgelost in 2043.     

Garantstellingen en borgstellingen

De gemeente heeft aan verschillende partijen garantstellingen en waarborgen afgegeven. Een nadere toelichting hierop staat verderop in deze paragraaf.

Liquiditeitsrisico's

Het liquiditeitsrisico is het risico dat een gemeente over onvoldoende middelen beschikt om aan onze directe verplichtingen te voldoen. In onze liquiditeitsprognose wordt onze geldbehoefte gevolgd en tijdig afgedekt. Gezien de kredietwaardigheid van de overheden is, volgens onze geldverstrekkers, het risico verwaarloosbaar dat op enig moment geen geld beschikbaar zou zijn. 

In de 'Notitie rente 2023' van de commissie BBV is een renteschema opgenomen. Met dit schema wordt inzicht gegeven in de rentelasten externe financiering, het renteresultaat en de wijze van rentetoerekening. Het schema voor Lansingerland is als volgt:

De gemeente voert activiteiten uit die meerjarig worden gefinancierd. Dit zijn de investeringen van de gemeente, zoals die blijken uit de staat van activa en de investeringen die zijn en worden gedaan in de grondexploitatie. Bij deze laatste worden eerst de kosten (zoals aankoop, bouw- en woonrijp maken) gemaakt, en later worden deze in beginsel terugverdiend door grondverkopen. Afhankelijk van de looptijd van een grondexploitatie liggen de gelden over een lange periode vast en is financiering nodig. Ter financiering kunnen ook leningen worden aangetrokken.

Leningenportefeuille

Per 1 januari 2026 bedraagt de huidige leningenportefeuille voor Lansingerland € 100,8 miljoen, waarvoor een gemiddeld gewogen aan de banken te betalen rentepercentage geldt van 2,64%. Gebaseerd op de afgesloten leningsovereenkomsten dienen komende jaren de volgende aflossingen (rente en aflossing van bestaande leningen) plaats te vinden (exclusief bedragen voor herfinanciering):

2026
Langlopende leningen: € 15,8 miljoen
Kasgeldlening: € 30 miljoen

2027
Langlopende leningen: € 15,8 miljoen

2028 
Langlopende leningen: € 7,5 miljoen

De gemeente heeft aan verschillende partijen garantstellingen en waarborgen afgegeven.

Er zijn achtervangovereenkomsten afgesloten met de stichting Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) en Stichting Waarborgfonds Sport (SWS). Deze borgstellingen hebben betrekking op het aantrekken van vaste langlopende leningen door woningstichtingen en sportverenigingen voor (her)financiering van al bestaande gewaarborgde geldleningen. 

Aan particulieren zijn gemeentegaranties afgegeven onder de Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW). Deze stichting is in 1995 verzelfstandigd onder de naam Nationale Hypotheek Garantie (NHG). Er komen geen gemeentegaranties meer bij en het totale bedrag aan gewaarborgde geldleningen neemt af met de door particulieren gedane aflossingen.

Voor de WSW en SWS en de particuliere hypotheken is het gemeentelijk aandeel beperkt tot 50%.

De garantie inzake de hypotheken van personeel betreft een enkele hypotheeklening afgesloten bij het Hypotheekfonds voor Overheidspersoneel (HvO). Er worden geen nieuwe hypotheekgaranties voor overheidspersoneel meer afgegeven.

Tevens zijn aan diverse onderwijsinstellingen garantstellingen afgegeven voor schoolgebouwen. Hiervoor staat de gemeente 100% garant.

Per 31 december 2025 bedraagt het totaal van gewaarborgde geldleningen € 286,3 miljoen.

Het EMU-saldo geldt binnen de Europese Unie als een indicator om de gezondheid van de overheidsfinanciën te kunnen bepalen. Als gevolg van Europese regelgeving mogen EU-lidstaten een begrotingstekort (EMU-saldo) hebben van maximaal 3% van het bruto binnenlands product (bbp). Aan dit maximale tekort van 3% hebben, naast de Rijksoverheid, ook de decentrale overheden een aandeel. Het EMU-saldo is het verschil van inkomsten en uitgaven en geeft aan of er sprake is van een overschot of tekort. 

In het BBV (art. 20) is verplicht vastgesteld dat gemeenten het EMU-saldo dienen te verstrekken.

Het EMU-saldo wordt niet berekend op basis van baten en lasten, maar op basis van ontvangsten en uitgaven van de gemeente, berekend op transactiebasis in een bepaald jaar. Anders dan in het stelsel van baten en lasten drukken investeringsuitgaven en aan-en verkopen in het jaar waarin de transactie wordt gedaan volledig op het EMU-saldo. Er wordt geen rekening gehouden met afschrijvingen, noch met toevoegingen aan reserves en voorzieningen.

Het EMU-saldo van gemeente Lansingerland is negatief, wat betekent dat in EMU-termen de uitgaven groter zijn dan de inkomsten. 

De paragraaf bedrijfsvoering geeft volgens het BBV inzicht in de beleidsvoornemens en het gevoerde beleid op het gebied van de bedrijfsvoering. De term ‘bedrijfsvoering’ verwijst naar de ondersteunende processen om ambities te realiseren. Ondanks de verschillende aspecten binnen de bedrijfsvoering, is er een gezamenlijk doel: proactief werken, aantoonbaar en zichtbaar betrokken zijn bij de ontwikkelingen in Lansingerland en adviseren op basis van integrale afwegingen.
Per bedrijfsvoeringsonderdeel geven we inzicht in de ontwikkelingen het afgelopen jaar en de stappen die in 2025 zijn gezet.

Bij de begroting voor 2025 is afgesproken dat de P&C producten volledig en alleen digitaal beschikbaar worden gesteld (ook voor de Raad). Dit is uitgevoerd, de documenten zijn niet meer gedrukt. 

Formatie
De totale formatie per 31 december 2025 was 573,37 FTE (exclusief Griffie). Hiervan waren 490,77 FTE (exclusief Griffie) bezet door 577 (vaste) medewerkers. De vacatureruimte was hierdoor 82,60 FTE. Dit is een daling ten opzichte van 2024 (90,6 FTE). De vacatures waren per 31 december 2025 in werving, tijdelijk bezet door inhuur of al vervuld door afronding van een wervingsprocedure, maar ligt de in dienstdatum in de toekomst. De inhuurkosten zijn gedaald van € 18,8 miljoen (2024) naar € 16,6 miljoen (2025). Inhuur is niet alleen voor de vacatureruimte, maar er vindt ook inhuur plaats bovenop de formatie voor tijdelijke projecten MIP, gebiedsontwikkelingen en anterieure overeenkomsten. Inhuur vindt plaats binnen het raamwerk van de totale begroting. 

Ten opzichte van 2024 is de formatie in 2025 toegenomen met 33,8 FTE. Deze groei volgt het principe capaciteit volgt beleid en overhead volgt uitvoering. De formatiegroei is hoofdzakelijk het gevolg van beleidsintensiveringen, nieuwe en verzwaarde wettelijke taken, strategische organisatieontwikkeling en het structureel versterken van de organisatie.

Waar is de organisatie gegroeid:

Cao 2025-2027
Bij de totstandkoming van de afspraken voor de cao Gemeenten 2025-2027 is bepaald dat de lonen op verschillende momenten verhoogd zullen worden. Over deze 2 jaar betreft het een loonafspraak van 6,7% en € 35 nominaal.

Werving en behoud
In 2025 hebben we voor 152 vacatures invulling gevonden, waarvan 31 interne doorstroom. In 2024 waren dat er 35. Er zijn 53 collega’s om wisselende redenen uitgestroomd. 

Eind 2024 is een programma afgerond voor collega’s die de ambitie hebben op termijn door te groeien naar een leidinggevende functie. Nagenoeg alle deelnemers bezetten inmiddels een leidinggevende functie aan dit ontwikkelprogramma dat in oktober 2024 is afgerond. Eind 2025 is een tweede lichting van 13 deelnemers gestart met dit programma.

We hebben in 2025 4 stagiaires een plek kunnen bieden ten opzichte van 11 in 2024.
Bovendien zijn we in 2024 gestart met de opzet van een traineeprogramma, waarmee we jong talent voor onze organisatie werven. Voor een gemeente van onze grootte een heel mooie prestatie en uniek in de regio. Resultaat hiervan is dat op 6 januari 2025 11 trainees zijn gestart die de komende twee jaar aan onze organisatie zijn verbonden. 

Onze arbeidsmarktcommunicatie is in 2025 verder geprofessionaliseerd. De werkenbij-website is vernieuwd en verrijkt met actuele content, nieuw beeldmateriaal en aanvullende video’s, waarmee de positionering als werkgever is versterkt.

Verzuim en vitaliteit
Na een lichte stijging van het ziekteverzuim naar 7,1% in 2024, zien we in 2025 een lichte daling naar gemiddeld 7,0%. Het lang (43 t/m 365 dagen) en het extra lang verzuim (langer dan 366 dagen) is daarbij wel licht toegenomen. Het extra lange verzuim is met 1,0% het sterkst gestegen. Dit kan mogelijk worden verklaard doordat langdurige verzuimdossiers zonder benutbare mogelijkheden door lopen en overgaan in extra lang verzuim. Daarnaast hebben achterstanden bij het UWV rondom WIA-aanvragen hier een negatief effect op.

Medewerkers ervaren hoge werkdruk. Mede door de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt en bijvoorbeeld het feit dat zij in hun privéleven worden geconfronteerd met verschillende uitdagingen, zoals de zorg voor een jong gezin of het verlenen van mantelzorg. Door blijvend in te zetten op preventie, vitaliteit en duurzame inzetbaarheid van onze medewerkers en door het invullen van openstaande vacatures, streven we naar een daling van het ziekteverzuim. Om dit te kunnen doen is het nodig dat teammanagers voldoende tijd en aandacht kunnen besteden aan de collega's in hun teams. Aandacht voor de mens, aandacht voor de professionele ontwikkeling en aandacht voor het sturen op resultaten en het realiseren van de maatschappelijke opgaven. Het domein Ruimte & Economie had veel teams waarbij de omvang van de teams te groot was om als teammanager goed leiding aan te geven. In 2025 is deze balans teruggebracht. Het aantal teammanagers in dit domein is uitgebreid zodat per team door een teammanager weer gemiddeld aan 25-30 personen leiding wordt gegeven. 

Ook in 2025 zijn we doorgegaan met het digitale programma Fit in je werk. Dit jaar vier thema's, waarvan twee afgestemd op specifieke doelgroepen: vrouwen en medewerkers boven de 50 jaar, aangevuld met een aantal fysieke wandel en yoga workshops.

Verder hebben we ons Arbobeleid en Verzuimprotocol herijkt en is de Risico-Inventarisatie & Evaluatie (RI&E) vastgesteld, inclusief het bijbehorende plan van aanpak, waar we in 2026 actief mee aan de slag gaan. Daarnaast krijgt duurzame inzetbaarheid in onze organisatie aandacht tijdens het Goede Gesprek dat minimaal één keer per jaar wordt gevoerd tussen leidinggevenden en hun medewerkers. Hier kan het gaan over ontwikkeling, samenwerken, doelen en hoe de medewerker bijdraagt aan de opgaven van de gemeente. Verder was er in een pulsemeting aandacht voor het onderwerp integriteit, met als doel het evalueren van het bestaande beleid. De uitkomsten zijn in de teams besproken en het beleid heeft hernieuwde aandacht gekregen.

In de tweede helft van 2025 zijn we gestart met de herijking van onze organisatievisie en hebben we vanuit O&HRM de domeinen Ruimte en Economie en Samenleving ondersteund bij hun doorontwikkeling.

Herijking Regeling IKB
In mei 2025 hebben het college van B&W en de werkgeverscommissie griffie ingestemd met de vaststelling van de herijkte Regeling IKB en in het verlengde daarvan de aanpassing van de Regeling vakantie en verlof. Naast actualisatie van het beleid bestond de wens om – in het kader van aantrekkelijk werkgeverschap én bijdragen aan vitaliteit- zoveel mogelijk budgetneutraal het aantal doelen te verruimen en de uit te ruilen bedragen bij bestaande doelen te actualiseren. Zo zijn het Fitness abonnement/Sport lidmaatschap en ABP Extra Pensioen als nieuwe doelen geïntroduceerd.

Nieuw e-HRM systeem en aanbesteding WGA-ERD-verzekering
Verder zijn we in 2025 noodgedwongen overgestapt naar een ander e-HRM systeem: AFAS, omdat de voorgaande leverancier niet meer voldeed aan de kwaliteitseisen. Daarnaast heeft een aanbesteding plaatsgevonden voor de WGA-ERD-verzekering die per 1 januari 2026 ingaat, zodat voor medewerkers die na langdurige ziekte uit dienst zijn gegaan en gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn passende ondersteuning en financiële dekking is geregeld.

Voor 2026 en verder staat de gemeente voor aanzienlijke financiële opgaven en zullen er nieuwe keuzes gemaakt moeten worden. De raad en het college hebben in 2025 een andere gezamenlijke aanpak gehanteerd in de route naar de begroting 2026. Een letterlijke invulling van ‘samen besturen’. Het eerste deel van het proces richting Begroting 2026-2029 kenmerkte zich door debat over de inhoud, via de kernvraag “Wat voor een gemeente willen we zijn?”. Het inhoudelijke gesprek ging daarbij over het wegen en prioriteren van ambities, die onder andere vastgelegd zijn in de Samenlevingsvisie en Omgevingsvisie. De raad heeft op 7 mei 2025 bij een bespreekstuk in de commissie Algemeen Bestuur (AB) en op 18 juni en 3 juli bij het bespreken van de Perspectiefnota 2026 het college inhoudelijke en financiële kaders en uitgangspunten meegegeven bij het opstellen van de begroting.

De uitgangspunten uit de perspectiefnota zijn met inachtneming van de nieuwe inzichten hoe Lansingerland er komende jaren financieel voorstaat, verwerkt in de Begroting 2026-2029. In de zomer, in aanloop naar het opstellen van de conceptbegroting, hebben gesprekken plaatsgevonden met diverse organisaties en ondernemers die mogelijk door de uitkomst van het begrotingsproces geraakt worden. Om de tekorten te dekken zijn daarom alle niet wettelijke taken in kaart gebracht zodat, college en raad keuzes kunnen maken om tot een structureel sluitende begroting voor 2026 te komen. De keuzes van het college zijn verwerkt in de aan de raad aangeboden Begroting 2026. 

In 2025 is aan de raad een maatregelen overzicht beschikbaar gesteld met alle maatregelen die mogelijk zijn (niet wettelijke taken) zodat de raad nog andere keuzes kon maken en daarmee de begroting kan amenderen. Van dit overzicht is door de Raad gebruik gemaakt en zijn een aantal aanpassingen doorgevoerd in de door het college aangeboden begroting.

In 2025 zijn we ambtelijk blijven sturen om de voorspelbaarheid en betrouwbaarheid van de (financiële) resultaten te verbeteren. Zeker in de huidige financieel lastige omstandigheden is dit extra belangrijk. Naast de reguliere P&C-documenten (kaderbrief, begroting, zomerrapportage, slotwijziging en jaarstukken) hebben we in 2025 de periodieke ‘in control’-gesprekken met de teammanagers/domeindirecteuren gevoerd. Ook hebben we de financiële consequenties van ieder raadsvoorstel getoetst en hebben we actief liquiditeitsbeheer gevoerd, waarbij onze liquiditeitspositie continue aandacht kreeg.

Tevens is de verordening financieel beleid beheer en organisatie Lansingerland 2025 in 2025 geactualiseerd.

In de organisatie is een scheiding aangebracht tussen de beslissende en (financieel) beleid makende en beheersende rol enerzijds en de toetsende en controlerende rol anderzijds. De eerste rol is belegd bij de inhoudelijke teams en team Financiën. De tweede rol is belegd bij de Concernstaf.

Binnen gemeentelijke organisaties is deze onafhankelijke rol en positie in toenemende mate nodig. Zo eisen de AVG en de Wpg, zijnde de Wet Politiegegevens, (intern) onafhankelijk toezicht op het systeem van privacy borging in de organisatie. Deze onafhankelijke rol is ook nodig in het kader van ENSIA, vanaf 2026 voor NIS2 en op grond van de rechtmatigheidsverantwoording voor de kritische processen in de organisatie. Door de toetsende en controlerende rol bij Concernstaf te beleggen is de organisatie in staat om onafhankelijk controle en advisering op gebieden als interne controle, privacy en informatiebeveiliging uit te voeren. Deze toetsende en controlerende rol zit enerzijds in dagelijks werk, in de vorm van de toetsing van alle collegeadviezen en raadsvoorstellen. Anderzijds zit dit in een cyclus van ‘in control’ gesprekken op het niveau van teammanagers, directie en college. Het kunnen uitvoeren van deze onafhankelijke rol vraagt van de organisatie dat verantwoordelijkheden en eigenaarschap in kritische processen goed worden opgepakt.

In 2025 werkten wij voor het tweede jaar met accountant BDO die op basis van de interimcontrole heeft geconstateerd dat we als organisatie 'in control' zijn én dat we goede stappen zetten met de implementatie van het Three lines model waarin rollen en verantwoordelijkheden ten aanzien van kritische bedrijfsprocessen duidelijk zijn benoemd en belegd. 

In 2025 hebben wij daarnaast het volgende gedaan: 

• Uitvoeren van de (verbijzonderde) interne controle. Dit is een noodzakelijk instrument voor het in control zijn van onze organisatie en het doel is het vaststellen van de juistheid, volledigheid en de rechtmatigheid van de in de financiële administratie verantwoorde opbrengsten en uitgaven. Het college stelde een intern controleplan voor de interne controle 2025 vast en bood dit plan ter kennisname aan de BAC (en de accountant) aan. De (fraude-)risicoanalyse en het intern controleplan Sociaal Domein maken hier deel van uit. Hiermee boden we een gestructureerde basis voor de rechtmatigheidsverantwoording.
• In het controleplan prioriteerden we de financiële processen en maakten een planning voor de controles. We hebben de uitkomsten van de interne controle geanalyseerd en hebben daar waar nodig acties ondernomen. Zoals elk jaar had de naleving van de aanbestedingsregels daarbij extra onze aandacht. Vanwege de rechtmatigheidsverantwoording werden alle 257 dossiers boven aanbestedingsgrens gecontroleerd (2024: integrale controle 264 dossiers; 2023: integrale controle 198 dossiers, 2022: steekproef van 38 dossiers).
• Gezien de omvang van de lasten in het sociale domein (circa 30% van de gemeentebegroting) en de aard van de uitgaven stelden we voor het sociaal domein een specifiek controleplan op (dat wel integraal onderdeel vormt van het intern controleplan dat het college vaststelde). Om goed zicht te houden op de rechtmatigheid van de uitgaven in het sociaal domein controleren we het sociaal domein uitgebreider dan op basis van de eisen van de accountant voor de jaarrekening 2025 nodig zou zijn. De uitkomsten gebruikt de organisatie om processen te versterken. 
• Er is op basis van het interne controleplan 2025 een rapportage door het college vastgesteld en aangeboden aan de BAC (maart 2026) als basis voor de toelichting op de rechtmatigheidsverantwoording die in deze paragraaf bedrijfsvoering is opgenomen.

In 2025 voerden we de Eenvoudige Normatiek Single Information audit (ENSIA) uit. De audit is tijdig uitgevoerd en vastgelegd in de ENSIA-tool van het Ministerie. De tool is de basis voor de verantwoording over informatiebeveiliging die het college, gelijktijdig met de jaarstukken, aflegt aan de raad. Voor de inhoudelijke uitkomsten van de ENSIA-audit verwijzen wij naar het onderdeel Informatieveiligheid en privacy.

Audits 2025

In 2025 is binnen de organisatie een inhuuraudit uitgevoerd. Deze audit had als doel om inzichtelijk te maken op welke onderdelen en voor welke werkzaamheden externe inhuur wordt ingezet. Op basis van de bevindingen uit de audit zijn organisatiebrede afspraken gemaakt over het inzetten van medewerkers op inhuurbasis. Hiermee is een belangrijke stap gezet in het versterken van de beheersing en transparantie van het inhuurproces. Hetgeen in 2025 een bijdrage heeft geleverd aan een vermindering van kosten op inhuur.

Doelmatigheid en doeltreffendheid

In 2025 is in lijn met paragraaf 3.8 Controleplan 2025 een doelmatigheidsonderzoek uitgevoerd. Hiermee wilden we onderzoeken of de uitvoering van de Samenlevingsvisie en de bijbehorende uitvoeringsplannen doelmatig en effectief is ingericht via onze subsidies en inkoopcontracten en of er mogelijk sprake is van dubbelingen. Daarnaast was de inzet om inzicht te krijgen in de eventuele langdurige betrokkenheid van functionarissen (accounthouders) bij het verlenen en toekennen van subsidies, dat naar aanleiding van een bevinding vanuit de Interimcontrole 2024.

Dit onderzoek is afgerond. De raad is geïnformeerd over de uitkomsten van het onderzoek (I25.12183, U25.03588). De rekenkamer is overeenkomstig artikel 213A lid 3 geïnformeerd over het onderzoek (U25.03597). 

In 2025 heeft de gemeente een visie op de Informatievoorziening opgesteld, de i-Visie Lansingerland. De i-Visie beschrijft dat digitalisering en nieuwe technologieën de gemeente kan ondersteunen in de dienstverlening van de gemeente. Uit het traject van de I-visie volgt een integrale uitvoeringsstrategie, de verder onderbouwing wat dit betekent voor de organisatie, systemen en technologie en wat de achterliggende uitvoeringsplanning voor de komende jaren is. In 2025 brachten we alle bouwstenen hiervoor in beeld. In 2026 ronden we de visie af en starten we met de uitvoering. Omdat de ontwikkelingen zo snel gaan is het ook noodzakelijk vooruitlopend op de visie een aantal technische trajecten op te pakken. Zo zorgen andere manieren van samenwerken in de organisatie en met de buitenwereld, andere vormen van communiceren, vergaderen en een toenemende behoefte aan informatieveiligheid ervoor dat we in 2026 en 2027 investeren in de digitale ambtelijke werkplek (Next Gen werkplek) en investeren in ICT-middelen en specifieke e-mailvoorzieningen voor de (nieuwe) gemeenteraad.

Informatiemanagement zorgt voor de vertaling van de informatiebehoeften (die uit de verschillende werk- en bedrijfsprocessen van een organisatie ontstaan) naar de informatievoorziening die deze processen optimaal ondersteunt. Daarnaast is er vigerende wetgeving die vereisen dat de gemeente voldoet aan richtlijnen en voorschriften met betrekking tot archivering, openbaarheid van informatie en digitalisering van onze dienstverlening. Voorbeelden zijn de archiefwet, Wet open overheid, Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer en Wet digitale overheid. Om te voldoen aan deze wetgeving, moet de gemeente beschikken over systemen, processen en procedures.  Het is belangrijk om de komende jaren te blijven intensiveren op de kwaliteit van onze informatiehuishouding. Dit vraagt om investeringen in technologieën, infrastructuur en applicaties die het beheer – en het toegankelijke maken - van informatie vergemakkelijken. Als leidende inrichtingsprincipes hanteren we de principes vanuit GEMMA en Common Ground vanuit de VNG. Daarnaast worden de ontwikkelingen ingezet om de gemeente te voorzien van een moderne werkplek en bijbehorende infrastructuur. 

Onderdeel van professionaliseren op het vlak van Informatievoorzienig is het verder implementeren van procesmanagement en het implementeren van datagericht werken. Procesmanagement richt zich op de interne beheersing en optimalisatie van de bedrijfsvoering van de organisatie. Focus op producten, diensten en informatie die zich als stromen door (en tussen) organisaties bewegen, zonder zich te bekommeren om traditionele organisatiestructuren. Hierdoor ontstaat een gestructureerde en consistente manier van werken, wat bijdraagt aan hogere kwaliteit, kortere doorlooptijd en mogelijk lagere kosten. Dit leidt vervolgens tot een hogere klanttevredenheid door een snellere en betere dienstverlening.

Datamanagement richt zich op het proces waarbij gegevens worden verzameld, opgeslagen, beheerd en geanalyseerd om bruikbare informatie te verkrijgen. Het stelt de medewerkers van de gemeente in staat beter te begrijpen wat er in de gemeente gebeurt en die inzichten om te zetten in effectief beleid of een betere bedrijfsvoering. In 2025 is enerzijds een visie op datagericht werken opgesteld en anderzijds een aanzet tot een organisatie breed databeleid. Dit laatste gaat over het gebruik van data. De digitale wereld draait op data die weer verwerkt worden door vele algoritmen. Wanneer die algoritmen zeer complex of zelflerend worden, gaan we ze vaak AI noemen. Data, algoritmen en AI zijn allemaal digitale gereedschappen. Ze zijn door mensen gemaakt met bepaalde doelen, om bepaalde waarden te realiseren. In de bestuurlijke context is het dus als eerste van belang om zicht te hebben op wie de gereedschappen ontwikkelen en gebruiken. Welke doelen hebben zij voor ogen, en kunnen zij uitleggen hoe de inzet van hun gereedschap die doelen gaat realiseren? Een tweede belangrijke vraag is hoe de inzet van data en algoritmen georganiseerd wordt. Gaat het bijvoorbeeld om het ondersteunen van ambtenaren in hun werk? Of worden menselijke beslissingen volledig geautomatiseerd? De organisatorische kant gaat dus minder om de technische werking van het gereedschap, maar over de context. Er moet aandacht zijn voor de processen waarbinnen ze worden ingezet, wie er verantwoordelijk is als er iets mis gaat, en waar burgers terecht kunnen met vragen.

GEO-informatievoorziening richt zich op (ruimtelijke) gegevens of informatie over geografische objecten, zogeheten GEO-informatie welke kan worden bekeken ('viewen'), opgeslagen, beheerd, bewerkt ('editen'), geanalyseerd, verrijkt, geïntegreerd en gepresenteerd. Binnen GEO-informatievoorziening beheren we een aantal van onze basisregistraties. Het op orde houden van de deze basisregistraties is een wettelijke taak. In de periode 2026-2027 zullen we verder gaan een aantal applicaties te vervangen om door inzet van nieuwe technologische ontwikkelingen het werkveld zijn sterke kanten verder door te kunnen laten ontwikkelen en nog meer toegevoegde maatschappelijke en economische waarde te kunnen leveren. Hiertoe zal het huidige GEO-applicatielandschap vanaf 2026 worden getransformeerd naar een toekomstig landschap. 

Informatiebeheer richt op de gehele levensloop van informatie. Veel informatie doorloopt verschillende stadia met een bijbehorende status en betekenis. Veelal zijn werkprocessen de bron. Daarbij is het beheren gericht op het in stand, beschikbaar, toegankelijk, leesbaar en bruikbaar houden van informatie. Op het gebied van informatiebeheer is de verwachting dat er de komende jaren een grote verandering zal gaan plaatsvinden. Dit valt onder de noemer Archive By Design. Archiving by design betekent het ontwerpen van informatiesystemen die het werkproces zodanig ondersteunen dat vanaf het begin rekening wordt gehouden met de toegankelijkheid van die informatie op de lange termijn. Deze geïntegreerde benadering van archivering helpt de kloof te overbruggen die vaak bestaat tussen het werkproces en het archiveringsproces. Hiertoe gaan we, in lijn met de i-Visie een transitieplan 2026-2031 opstellen voor de implementatie van Archive By Design binnen de organisatie. Er zijn daarnaast vanaf 2025 vervolgstappen gemaakt met het bewerken van archieven van rechtsvoorgangers ten behoeve van overbrenging naar de archiefbewaarplaats, hier is ook incidenteel budget voor beschikbaar gesteld. We gaan hier in 2026 mee verder en onderzoeken ook op welke wijze (en tegen welke kosten) we kunnen aansluiten op een e-depot om te kunnen voldoen aan de permanente bewaarplicht voor een deel van ons digitale archief.

Onverminderde aandacht moet uit blijven gaan naar het verbeteren van de digitale dienstverlening. Dit doen we door te investeren in de ontwikkeling van applicaties die inwoners en bedrijven in staat stellen om gemakkelijk toegang te krijgen tot de informatie en diensten die ze nodig hebben. De mogelijkheid om per post met de overheid te communiceren blijft; de Algemene wet bestuursrecht (Awb) geeft burgers en bedrijven de keuze tussen de papieren of de digitale weg. Hierbij is het van belang om ook te zorgen voor goede beveiliging van gegevens en privacy, zodat inwoners en bedrijven vertrouwen hebben en houden in onze digitale dienstverlening. 

Het jaar 2025 was een jaar waarin team Juridische Zaken & Inkoop (JZ&I) vrij stabiel was qua uitstroom van medewerkers. De formatie nam toe als gevolg van besluiten over het centraliseren van contractenbeheer (raadsbesluit contractenbank - BR2500020), een inkoper voor het domein Bedrijfsvoering en uitbreiding bij klachten en bezwaren. Er is daardoor meer tijd geweest om aandacht te besteden aan juridische kwaliteitszorg. We zien een toename in het aantal vragen dat aan JZ&I wordt gesteld. Dit betreft vooral adviesvragen uit de breedte van de ambtelijke organisatie (vragen over mandaat, geheimhouding, formuleren van besluiten etc.). De toename konden we opvangen. Ook hebben we het afgelopen jaar meerdere kennisbijeenkomsten voor alle juristen in de organisatie georganiseerd. Het aantal klachten, bezwaren, inzageverzoeken en aansprakelijkstellingen is opnieuw gestegen, dit komt door de groei van de gemeente en de toegenomen ‘mondigheid’ in de maatschappij. Afgelopen jaar lag opnieuw de nadruk op privacy. In het privacy beleid is door de raad vastgesteld dat we moeten toegroeien naar volwassenheidsniveau 3. Ook in 2025 hebben we daar verder aan gebouwd. Na 12 jaar hebben we in 2025 ook het Protocol Geheimhouding herzien en we hebben een grote opschoonactie gehouden voor lokale regelingen die ingetrokken konden worden. Een trainee heeft dit opgepakt en we hebben geborgd dat we nu blijven werken met een overzicht van actuele regelingen. In de Woo-paragraaf kunt u verder lezen hoe we steeds verder komen met de actieve openbaarmaking. Daarmee voldoen we aan onze wettelijke verplichting en we openbaren ook al enkele categorieën waar die verplichting nog niet voor geldt.

In het afgelopen jaar is onze dienstverlening verder versterkt en verbeterd. Daarbij stond het toegankelijk, begrijpelijk en betrouwbaar bedienen van al onze inwoners en ondernemers centraal. We hebben onze dienstverlening verder ontwikkeld op basis van de behoeften van de gebruikers. In onze dienstverlening draait het om eenvoud, duidelijkheid en tijdigheid.

Inclusieve dienstverlening vormt hierbij een belangrijk uitgangspunt. We zetten ons voortdurend in om onze diensten toegankelijk te maken voor iedereen, ongeacht achtergrond, digitale vaardigheden of eventuele beperkingen. Dit doen we door te werken met helder en meer persoonlijk taalgebruik. Ook investeren we in het digitaal toegankelijk maken van onze websites en apps. Waar nodig bieden we passende ondersteuning en helpen we mensen op weg bij hun hulpvraag.

Persoonlijk contact is en blijft belangrijk. Onze vernieuwde centrale hal met moderne, toegankelijke publieksbalies en spreekkamers is meer dan een plek waar we dienstverlening bieden. Het is de ontmoetingsplek waar inwoners, ondernemers en medewerkers met elkaar mooie gesprekken kunnen voeren en waar nieuwe initiatieven ontstaan.

Door processen te verbeteren, medewerkers te trainen en feedback van inwoners en ondernemers actief te benutten, werken we continu aan optimaliseren van onze dienstverlening. Hiermee dragen we bij aan een toegankelijke, betrouwbare en inclusieve overheid.

Op het gebied van inkoop hebben we als hoofddoelstellingen: blijven voldoen aan de rechtmatigheidseisen, inkopen tegen de meest optimale (integrale) prijs-kwaliteitverhouding en het optimaal functioneren van de inkoopfunctie in de organisatie. Het cluster Inkoop ondersteunt de vakteams met advisering, (contract)modellen, informatie over inkoopdiagnoses en waar nodig juridische geschillen. Daarnaast is het cluster Inkoop verantwoordelijk voor het centraal actueel houden van het inkoop- en aanbestedingsbeleid, Algemene inkoopvoorwaarden, modeldocumenten en het opstellen en publiceren van de jaarlijkse inkoop- en aanbestedingskalender. We signaleren dat deze groeit, mede door de aandacht die er is gekomen voor rechtmatig inkopen en aanbesteden. 
In 2024 zijn we gestart met het project om een centrale contractenbank in te gaan richten, waarbij ook het proces van inkopen en contractmanagement wordt meegenomen. Dit project loopt door tot in 2026. Doel is voor alle inkopen en aanbestedingen te voldoen aan de rechtmatigheidseisen en hierover ook verantwoording te kunnen afleggen en te zorgen voor een goede basis voor contractmanagement waardoor we beter gaan sturen op kwaliteit en beleidsdoelen van door externe partijen geleverde diensten en producten. De gemeenteraad heeft voor dit project in 2025 incidenteel geld beschikbaar gesteld. Dit budget is in 2025 niet volledig besteed en het project loopt door in 2026. Het voorstel is dus om dit geld over te hevelen van 2025 naar 2026. 

Cluster Communicatie faciliteert en adviseert bestuur en organisatie bij de communicatie over beleid, uitvoering en dienstverlening. In 2025 stond communicatie in het teken van het versterken van vertrouwen, het beter aansluiten op de samenleving en het verder professionaliseren van de organisatie.

Duidelijke en toegankelijke communicatie
Gemeente Lansingerland wil inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties goed informeren en betrekken. In 2025 is ingezet op duidelijke, tijdige en toegankelijke communicatie, afgestemd op signalen en behoeften uit de samenleving. Door monitoring van sociale media, webcare en contact met stakeholders is inzicht verkregen in wat er leeft onder inwoners en andere doelgroepen. Deze inzichten zijn benut om communicatie beter aan te laten sluiten op vragen en zorgen. De wekelijkse digitale nieuwsbrief voor inwoners en ondernemers is voortgezet en blijft een belangrijk middel om actuele informatie breed te delen.

Contentstrategie en online communicatie
Op basis van onderzoek naar de effectiviteit van de gemeentelijke onlinekanalen is in 2025 een contentstrategie ontwikkeld en succesvol uitgevoerd. Dit leidde tot meer samenhang, herkenbaarheid en kwaliteit in de online communicatie. Door gerichte inzet van sociale media en webcare nam het bereik en de interactie toe en groeide het aantal volgers. Om deze werkwijze te borgen, is in 2025 een vaste formatie voor de contentredactie ingericht.

Participatie en dialoog
Communicatie leverde in 2025 een actieve bijdrage aan diverse participatietrajecten, met als doel inwoners en stakeholders tijdig te informeren, verwachtingen te verduidelijken en dialoog te stimuleren. Belangrijke trajecten waren onder meer de participatie rond de omgevingsvisie en de locatiekeuze voor asielopvang. Daarbij is ingezet op transparante en zorgvuldige communicatie, ook bij gevoelige of complexe onderwerpen.

Burgerpanel 2025
Eind 2025 telde het burgerpanel 2.079 leden. In 2025 zijn vier peilingen uitgevoerd:

1. Burgemeestersprofiel
2. Begroting Lansingerland
3. Warmteprogramma
4. Waardering leefomgeving

Bestuurlijke ontwikkelingen
In 2025 kreeg Lansingerland een nieuwe burgemeester. Communicatie ondersteunde deze bestuurlijke wisseling met heldere en toegankelijke communicatie richting inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners, met aandacht voor zichtbaarheid en kennismaking.

Interne communicatie en professionalisering
Er is een impuls gegeven aan de interne communicatie door het organiseren van kwartaalbijeenkomsten voor medewerkers, gericht op informatievoorziening, verbinding en betrokkenheid. Daarnaast zijn medewerkers ondersteund met trainingen, praktische tools en richtlijnen, zoals trainingen helder schrijven en een communicatietoolkit. Ontwikkelingen binnen het communicatievak zijn gevolgd en waar mogelijk vertaald naar de praktijk.

Er is een sterke samenhang tussen informatiebeveiliging en privacy, het waarborgen van privacy is immers afhankelijk van informatieveiligheid. In de dagelijkse werkzaamheden trekken informatiebeveiliging en privacy dan ook samen op.

Privacy
Privacy is een continu proces binnen de gehele organisatie, waarbij samen met informatiebeveiliging in 2025 is gewerkt aan bewustzijnsvergroting van de medewerkers via bijvoorbeeld clean desk rondes, bewustwording mailcampagne en rapportages ten behoeve van in control gesprekken. Om de privacy van de inwoners en medewerkers te waarborgen en te voldoen aan de relevante wet- en regelgeving is er continu ‘werk aan de winkel’. Ook in 2025 waren diverse beleidsvelden in ontwikkeling, waarmee ook nieuwe gegevensverwerkingen zijn gestart. Binnen die nieuwe gegevensverwerkingen is er gekeken naar eventuele privacyrisico’s. Waar nodig zijn maatregelen getroffen om de privacy in voldoende mate te waarborgen.

De gemeente heeft, als werkgever van bijzondere opsporingsambtenaren (BOA’s), de verplichting (conform de Wet politiegegevens) elk jaar een interne audit uit te voeren. Daarnaast moet iedere 4 jaar een externe audit uitgevoerd worden, waarvan de resultaten gedeeld moeten worden met de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Binnen deze Wpg-audits wordt gekeken naar de organisatie, maatregelen en procedures met betrekking tot het verwerken van politiegegevens. In 2025 is er opnieuw een audit opgeleverd, deze laat een goede verbetering zien ten opzichte van 2024 en toch blijft er ook voor aankomende jaren werk aan de winkel. Uitvloeisel van deze audit is dat er in 2025 ook een uitvoeringskader voor de WPG is opgeleverd.

In 2025 is er geïnvesteerd in het uitvoeren van DPIA’s om zo de risico’s voor privacy inzichtelijk te maken en indien mogelijk mitigerende maatregelen te nemen. Er werd meer inzicht verschaft in de gegevensverwerkingen door een update van het verwerkingsregister, hetgeen zijn doorloop heeft in het jaar 2026.

Het jaar 2025 was een jaar waarin veel personele wisselingen plaatsvonden. De prioriteit werd gegeven aan het waarborgen van de doorlopende werkzaamheden, zoals het oppakken van datalekken en deze waar nodig melden bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Daarnaast werd er prioriteit gegeven aan het afhandelen van verzoeken met betrekking tot rechten van betrokkenen (art. 15 e.v. AVG), hieronder vallen bijvoorbeeld verzoeken tot inzage van persoonsgegevens. Er werden meerdere adviezen uitgebracht ten aanzien van het uitvoeren van DPIA's. Een aantal DPIA's werden door de proceseigenaren uitbesteed, ook werd er door proceseigenaren voor gekozen meerdere DPIA’s (nog) niet uit te voeren. Ten aanzien van de duurzame inrichting van privacy binnen de gemeente werd in 2025 een benchmark uitgevoerd. Dit heeft er in geresulteerd dat we veel meer zijn gaan werken volgens de PDCA-cyclus binnen privacy. Ook heeft privacy een duidelijke plek gekregen binnen de I-visie. Er werd geadviseerd ten aanzien van diverse vragen die binnen de vakafdelingen spelen. Er werd geadviseerd over het afsluiten van verwerkersovereenkomsten en het waarborgen van de privacy gedurende aanbestedingstrajecten en de implementatie van nieuwe systemen en gegevensverwerkingen. 

Jaarlijks maakt de concerncontroller een frauderisicoanalyse. Het doel hiervan is om frauderisico’s in kaart te brengen en na te gaan welke maatregelen het college en de organisatie moeten nemen om deze risico’s te beheersen en/of terug te brengen naar een (financieel) aanvaardbaar niveau. Het uitvoeren van deze analyse heeft een fundamentele rol bij het ontwikkelen, implementeren en borgen van de interne beheersingsmaatregelen. Ook zorgt de frauderisicoanalyse er voor dat zwakke plekken in de processen in kaart worden gebracht en bewustzijn wordt gecreëerd.

In het controleplan 2025 is opgenomen dat we de frauderisicoanalyse uitvoeren en conform dit plan hebben we dat gedaan. Uit de analyse blijkt dat het management zich bewust is van de frauderisico’s en dat ze beheerst worden. De gemeente beschikt over spelregels op het gebied van integriteit, heeft voorzieningen getroffen om vraagstukken bespreekbaar te maken waar dat nodig is en er zijn mogelijkheden om (anoniem) meldingen te doen. Er zijn in 2025 bij de verantwoordelijke organen geen signalen bekend (gemaakt) dat er sprake is van vermoedens van fraude of onregelmatigheden.  

Het beheersen van frauderisico's vraagt blijvende aandacht. De rechtmatigheidsverantwoording en de vereisten rondom het voorkomen van misbruik en oneigenlijk gebruik helpen in de doorontwikkeling. De frauderisicoanalyse is besproken met de accountant en met de begeleidingscommissie accountantscontrole (BAC). Daarnaast is in 2025 een Frauderesponsplan (T25.01858) na instemming door de OR en werkgeverscommissie vastgesteld door het college en ter informatie aan de raad gestuurd (U25.04444). Het Frauderesponsplan is bedoeld om adequaat en voortvarend te handelen in geval van het vermoeden van fraude om daardoor schade voor de organisatie, in welke vorm dan ook, zoveel mogelijk te beperken. Daarmee geven we ook invulling aan fraudepreventie.

Inwoners, organisaties en gemeentebestuur moeten er op kunnen vertrouwen dat overheidsbesluiten correct genomen en uitgevoerd worden en dat er geen misbruik wordt gemaakt van gemeenschapsgelden. Misbruik of oneigenlijk gebruik van overheidsgeld leidt tot financiële schade, maar levert ook een deuk op in het vertrouwen tussen inwoners en overheid. M&O-beleid maakt een organisatie weerbaar tegen misbruik en oneigenlijk gebruik van gemeentelijke regelingen. Sinds 2023 beschikken we over een Nota Voorkomen van misbruik en Oneigenlijk waarin alle maatregelen zijn opgenomen (inclusief normen- en toetsingskader) om misbruik en oneigenlijk gebruik te voorkomen. De Nota bevat een uiteenzetting van het algemene, integrale beleid van de gemeente Lansingerland over het voorkomen en bestrijden van misbruik en oneigenlijk gebruik. Uitvoering vindt al jaren plaats via specifieke regelingen en bijbehorende verordeningen en processen. Deze zijn sinds 2023 gebundeld en op hoofdlijnen opgenomen in de nota. 

Ieder jaar legt het College van burgemeester en wethouders een rechtmatigheidsverklaring af. Met deze verklaring geeft het college aan in hoeverre de in de jaarrekening 2025 verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties, rechtmatig tot stand zijn gekomen. Dit houdt in dat deze in overeenstemming zijn met door de gemeenteraad vastgestelde kaders zoals de begroting en gemeentelijke verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. De rechtmatigheidsverantwoording gaat enkel in op de fouten en onduidelijkheden die tot stand komen op de zuivere rechtmatigheidscriteria. Deze criteria houden in dat het college handelt binnen de gestelde budgetten door de raad (begrotingscriterium), dat gelden worden besteed en ontvangen conform de geldende wet- en regelgeving (voorwaardencriterium) en dat het college effectieve maatregelen treft om te voorkomen dat inwoners of bedrijven geen misbruik maken van de voorzieningen die de gemeente verstrekt (Misbruik & Oneigenlijk gebruik criterium).

Op 17 december 2025 is door de raad het normenkader voor de accountantscontrole en financiële verordening vastgesteld. 
In artikel 3.3 is aangegeven dat iedere afwijking van de begroting als onrechtmatig wordt beschouwd. Afwijkingen worden als acceptabel aangemerkt in de volgende situaties:
o    Er is sprake van een overschrijding waarbij direct gerelateerde inkomsten de overschrijding compenseren;
o    Er is sprake van een overschrijding op een open-einde regeling;
o    De overschrijding is geautoriseerd door middel van de vaststelling van een tussentijdse rapportage;
o    De afwijking is toegelicht in een raadsinformatiebrief aan de raad als aanvulling op de laatste tussentijdse rapportage;
o    De afwijking dusdanig laat bekend was dat deze niet kon worden meegenomen in de tussentijdse rapportage maar wel tijdig is toegelicht in de jaarrekening.
o    Onderschrijdingen van lasten of investeringskredieten, ten opzichte van de begroting na wijzigingen en/of onderschrijding en/of overschrijding van de baten zijn niet onrechtmatig, mits deze tijdig zijn gemeld. Onder tijdig melden verstaan wij dat afwijkingen worden gemeld in:

• de tussentijdse rapportage;
• door actieve informatievoorziening van het college aan de gemeenteraad
• Afwijkingen die niet eerder gemeld konden worden, worden toegelicht in de jaarstukken, waarmee deze tijdig zijn gemeld.
  

De verantwoording hanteert een grensbedrag (de verantwoordingsgrens), omdat alleen de van belang zijnde aspecten in de verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze verantwoordingsgrens is door de gemeenteraad bepaald en bedraagt 2% van de totale lasten van de gemeente, exclusief de dotaties aan de reserves en is daarmee vastgesteld op 2% van € 239.700.000 is € 4.794.000.  
De rapporteringsgrens bedraagt € 200.000.

Conclusie
Het College van burgemeester en wethouders is van mening dat de in deze jaarrekening 2025 verantwoorde baten en lasten alsmede balansmutaties niet rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde verantwoordingsgrens. In 2025 is voor een bedrag van € 12.119.000 aan financiële onrechtmatigheid geconstateerd, waarvan € 2.110.000 op basis van artikel 3.3 van de financiële verordening als acceptabel kan worden aangemerkt.

Inleiding paragraaf verbonden partijen – jaarstukken 2025

Als gemeente hebben we samenwerkingspartners om de lokale en regionale ambities en doelen te bereiken. Denk aan onderwerpen als veiligheid en milieu. De samenwerkingspartners zijn gemeenten, overheden of private partijen. Deze samenwerkingsverbanden worden verbonden partijen genoemd. Lansingerland is actief in de diverse verbonden partijen.

Verbonden partijen zijn alle vennootschappen, stichtingen, verenigingen, coöperaties en gemeenschappelijke regelingen waarin de gemeente Lansingerland een bestuurlijk én een financieel belang heeft om (beleids)doelen van de gemeente te realiseren. Van een financieel belang is sprake als de gemeente risico loopt met aan deze partijen beschikbaar gestelde middelen, of als de gemeente aangesproken kan worden als de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt. Van bestuurlijk belang is sprake als de gemeente zeggenschap heeft over de aanpak van de maatschappelijke opgave waartoe de verbonden partij is opgericht, vanwege vertegenwoordiging in het bestuur of vanwege het hebben van stemrecht. 

Nota Verbonden Partijen
Deze paragraaf is conform de 'Nota Verbonden Partijen 2025 – 2028’ (T24.03345) opgesteld. Deze nota geeft een beeld van onze visie op en beleidsvoornemens voor verbonden partijen. Daarbij wordt tevens aandacht besteed aan het (wettelijk) kader en geeft het afwegingskader een handvat voor het toe- en uittreden bij verbonden partijen. Ook besteedt de nota aandacht aan de spelregels voor governance en het uitvoeren van risicomanagement met de bestaande (wettelijke) instrumenten van informatievoorziening en aanvullende mogelijkheden om bij te dragen aan de kaderstellende, toezichthoudende en controlerende rol van de raad. 

In onderstaand overzicht staat de meest essentiële financiële informatie van de verbonden partijen. In de daaropvolgende overzichten staat per verbonden partij de informatie die op grond van artikel 15 van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht is. Inclusief bij welk programma uit de begroting het hoort en op welke wijze de verbonden partij bijdraagt aan de realisatie van de doelstelling van het programma. Artikel 15 BBV schrijft bovendien voor dat de lijst van verbonden partijen wordt onderverdeeld in:

1. gemeenschappelijke regelingen;
2. vennootschappen en coöperaties;
3. stichtingen en verenigingen;
4. overige verbonden partijen.